کود سولفات مس؛ تغذیه کامل گیاه و محافظ طبیعی در برابر آفات و بیماریها
نویسنده: مهناز زهیری- کارشناسی ارشد مهندسی علوم باغبانی- دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان
مقدمه
بسیاری از کشاورزان امروزه به دنبال استفاده از مواد غذایی و کودهای مغذی برای تأمین نیاز غذایی موردنیاز گیاهان به طور استاندار میباشند. تغذیه بهینۀ گیاه برای تولید حداکثر محصول در واحد سطح با مصرف کودها به ویژه کودهای ریزمغذی، زیستی و آلی در زمین کشاورزی صورت میگیرد. یکی از کودهای کاربردی در کیفیت محصولات کشاورزی سولفات مس میباشد که با دخالت در فعالیتهای فتوسنتر، متابولیسم قندها و پروتئینها باعث اثربخشی به گیاهان میشود. در ادامه با کود سولفات مس بیشتر آشنا خواهیم شد.
عنصر مس (Cu)
- عنصر مس یکی از عناصر کم مصرف ولی موردنیاز برای رشد گیاه است. مس نقش کلیدی در فعالیتهای آنزیمی، فتوسنتز، تنفس، متابولیسم کربوهیدراتها و پروتئینها داشته، و کمبود آن به تلقیح، تولید میوه و دانه صدمه زده و باعث سرخشکیدگی درختان و افزایش حساسیت غلات به بادزدگی خوشه ها میشود. وجود مقادیر زیاد مس در خاک باعث کاهش رشد گیاه و اختلال در جذب و انتقال مواد معدنی میشود.
- عنصر مس برای سلامت و تغذیه انسانها و دام نیز بسیار مهم میباشد.
منابع کودی تأمین کننده عنصر مس برای گیاهان
- سولفات مس(CuSO۴.5H۲O)
- اکسید مس (CuO)
- مخلوط CuSO4 و Cu (OH)2
- کلاتهای مس
سولفات مس
- سولفات مس یا کات کبود با فرمول شیمیایی CuSO4یکی از کودهای پرکاربرد و مهم در کشاورزی و تغذیه گیاهان میباشد. سولفات مس با داشتن خاصیت قارچکشی و ضدعفونی به عنوان یک قارچکش و آفتکش در کنترلبیماریها و آفات گیاهی مورد استفاده قرار میگیرد. سولفات مس که دارای عنصر مس میباشد، میتواند نیاز گیاهان را به عنصر مس برطرف کند و در فرآیند تشکیل کلروفیل، انجام فرآیندهای فتوسنتز، تنفس، ساخت کربوهیدراتها و پروتتئینها نقش خود را ایفا کند. سولفات مس باعث افزایش فعالیت رشدی گیاهان و عملکرد آنها میشود.
- آهکی بودن خاکها و pH بالا باعث کاهش قابلیت جذب مس توسط گیاهان میشود. گیاهانی مانند گندم، یونجه، یولاف، پیاز، کاهو و مرکبات بیشترین حساسیت را به کمبود مس نشان میدهند.
- سولفات مس به صورت پودری در بسته بندیهای ۲۵ کیلوگرمی عرضه میشود (۳-۱).
کاربردهای سولفات مس
- کشاورزی
- صنعتی
- داروسازی و دارویی
مزایای سولفات مس و اثرات آن بر گیاهان
- کاهش اثرات مخرب تنشهای محیطی بر گیاهان و مقاومت گیاهان به تنشها (۲)
- باعث بهبود سرعت رشد و شرایط تغذیهای گیاهان در اثر استفاده از سولفات مس در خاکهای آهکی کشاورزی
- محافظت از گیاهان در برابر آفاتی مانند قارچ و آفت و عملکرد آفتکش و قارچکشی
- بهبود خواص و محتوای قند، طعم و رنگ در میوهها و صیفی جات
- کاهش اثراتی مانند پژمردگی گل، ریزش گل و کاهش برداشت میوه
- کنترل بیماریهای باکتریایی در گیاهانی مانند گوجهفرنگی و افزایش عملکرد میوه ها
- افزایش مقاومت به بیماریها و آفات در گیاهان و میوه ها
- سولفات مس به دلیل حلالیت در خاک و آب به راحتی توسط گیاه جذب شود.
معایب سولفات مس
- وجود مقادیر زیاد مس در خاک و بستر کشت گیاهان باعث کاهش جوانه زنی، مسمومیت و پژمردگی آنها میشود.
- کمبود مس باعث ایجاد خسارت جبران ناپذیری به گیاهان میشود. مانند عقیم شدن گردههای گل، کاهش تثبیت نیتروژن، تأخیر در گلدهی، تأخیر بلوغ گیاه و میوه ها و ….
روش مصرف کود سولفات مس
سولفات مس بطور کلی به چندین روش که در زیر ارائه شده، استفاده میشود:
- اضافه کردن به خاک به صورت مستقیم (کود آبیاری)
برای استفاده از کود سولفات مس به صورت مستقیم، آن را در آب حل کنید و همراه با آبیاری در اختیار خاک و گیاه قرار دهید.
کود سولفات مس را میتوان هنگام تهیه بستر کاشت بذر در گیاهان زراعی همراه با سایر کودهای زمستانه به میزان ۲۰ کیلوگرم بر هکتار به خاک اضافه کرد.
- محلولپاشی
در این روش کود سولفات مس به صورت پودری تهیه شده و با آب مخلوط میشود و در اختیار گیاه قرار میگیرد. قبل از محلولپاشی باید میزانpH در زمین و گیاه تنظیم گردد. کوددهی به خاک را در اوایل صبح یا بعد از ظهر انجام دهید. در غیر اینصورت باعث سوختگی برگها در اثر تابش آفتاب میشود.
محلولپاشی در درختان میوه به نسبت ۲ تا ۳ گرم در هزار لیتر آب و در محصولات زراعی به نسبت ۲ در هزار لیتر آب انجام دهید.
- چالکود
در این روش در محل سایه انداز درخت در نزدیکی ریشه ها، چاله هایی حفر کنید و در هر چاله بسته به نوع و سن درخت مقدار مشخصی از سولفات مس (میزان ۵۰ تا ۱۵۰ گرم برای هر درخت بارور) به همراه کود حیوانی و گوگرد بریزید و سپس چاله ها را با خاک بپوشانید. فصلهای پاییز و بهار مناسبترین زمان برای چالکود درختان میباشد (۳-۷).
این مقادیر کود به صورت نسبی گزارش شده است. بنابراین کشاورزان برای استفاده از کودها برای درختان و گیاهان مختلف طبق نظر کارشناسان مربوطه عمل کنند.
نتیجه گیری
کاربرد سولفات مس در خاک برای رشد گیاهان و کیفیت محصولات کشاورزی مفید میباشد. گرچه سولفات مس میتواند در بسیاری از فرآیندهای حیاتی گیاه نقش مهمی ایفا کند، اما مقادیر بالای آن نیز خساراتی را به دنبال خواهد داشت. کشاورزان برای استفاده از سولفات مس در خاکها دقت کنند که باعث آسیب زیست محیطی به مخلوط خاکها نشوند.
منابع
۱-پایان نامه کارشناسی ارشد تهیه فیلم زیست تخریب پذیر بر پایه موسیالژ گل پنیرک اصالح شده با شیرین بیان و نانو ذرات سولفات مس، خواص فیزیکی و شیمیایی و آنتی باکتریال. اکرم خاکپور و همکاران. دانشگاه ارومیه. ۱۴۰۱.
۲- پایان نامه کارشناسی ارشد. کاربرد سالیسیلیک اسید و سولفات مس در ارزیابی عملکرد و اجزای عملکرد چهار رقم گلرنگ در شرایط دیم. علیرضا طولایی و همکاران. دانشگاه ایلام. ۱۳۹۴.
۳-نقش مصرف بهینه کود در افزایش عملکرد و تولید محصولات کشاورزی سالم. محمد جعفر ملکوتی. انتشارات مبلغان. تهران. ۱۳۹۷.
۴- مقاله اثر مقادیر مختلف سولفات مس بر رشد، جذب عناصر غذایی و انباشت مس در خارمریم Artemisia) (absinthium افسنطین و (Silybum marianum). مجله ی فرآیند و کارکرد گیاهی. ۱۲(۵۴): ۳۰۵-۲۹۱. ۱۴۰۲.
۵-راهنمای جامع کودهای شیمیایی، آلی و زیستی (شناخت، تولید و کاربرد). پیمان کشاورز و سید سجاد حسینی. انتشارات سنا. تهران. سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی. ۱۴۰۰.
۶-کودها و حاصلخیزی خاک. تألیف: ساموئل تیسدل و ورنر نلسون. ترجمه محمد جعفر ملکوتی و سید عبدالحسین ریاضی همدانی. انتشارات نشر دانشگاهی. تهران. ۱۳۷۰.
۷-Effects of copper sulphate stress on the morphological and biochemical characteristics of Spinacia oleracea and Avena sativa. Journal BMC plant biology. 2024.
سولفات مس: (Copper sulfate)
کلات: کلاتها فرمی از کود میباشد که در آن فلزات با ترکیبات آلی پیوند داده میشوندو در اختیار گیاه قرار داده میشود.
pH: یک کمیت مهم که میزان اسیدی و قلیایی بودن مواد و محیطهای مختلف را مشخص میکند